ISO 14064-1 · IPCC AR6 · Tier 1

Kurumsal Karbon Ayak İzi Yazılımı

ISO 14064-1 Tier 1 metodolojisiyle Kapsam 1, 2 ve 3 sera gazı emisyonlarını hesaplayan; her hesabın formülünü, faktör kaynağını ve değişiklik geçmişini kayıt altında tutan kurumsal yazılım. CO₂, CH₄, N₂O ve F-gaz ailesi için ayrı kütle takibi.

Karbon ayak izi hesabı nasıl çalışır?

Karbon ayak izi hesabı standartlaştırılmış bir formüle dayanır: Emisyon = Aktivite Verisi × Emisyon Faktörü × GWP. Örneğin yıllık 2.500 m³ doğalgaz tüketimi için DEFRA 2024 yakıt faktörü 2,034 kgCO₂e/m³ kullanıldığında sonuç 5,085 tCO₂e olur. Denge360 her hesabı bu açıklıkta gösterir; girilen miktar, kullanılan emisyon faktörü, faktörün kaynağı, yayın yılı, GWP değeri ve işlem zamanı tek tek kayıt altındadır.

Kapsam 1: Doğrudan emisyonlar

Kurumun sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan çıkan emisyonlar. Tipik kalemler:

  • Stationary combustion: kazan, jeneratör ve fırınlarda yakılan doğalgaz, motorin, kömür, LPG, biyokütle
  • Mobile combustion: filo araçları, iş makineleri, kurumsal seyahat (kontrol altında)
  • Process emissions: kimyasal süreçler (çimento, çelik, gübre üretiminde)
  • Fugitive emissions: soğutucu gaz sızıntısı (R-410A, R-134a, R-404A, R-407C, R-507A), SF₆ kaçağı

Kapsam 2: Satın alınan enerjiden doğan dolaylı emisyonlar

Kurumun tükettiği elektrik, ısı, buhar veya soğutmanın üretiminde başka kuruluşların sebep olduğu emisyon. Türkiye için TEİAŞ yıllık şebeke emisyon faktörü kullanılır (location-based metodoloji). Yenilenebilir enerji sertifikası satın alımı varsa market-based değerle ayrıca raporlanır.

Kapsam 3: Değer zincirindeki diğer tüm dolaylı emisyonlar

GHG Protokolüne göre 15 kategoriden oluşur. Tipik kurumlar için en önemlileri:

  • Satın alınan mal ve hizmetler (Kategori 1)
  • Sermaye malları (Kategori 2)
  • Yakıt ve enerji ile ilgili faaliyetler (Kategori 3)
  • Yukarı yönlü ulaşım ve dağıtım (Kategori 4)
  • Operasyonlarda atık (Kategori 5)
  • İş seyahati (Kategori 6)
  • Çalışan ulaşımı (Kategori 7)
  • Aşağı yönlü ulaşım ve dağıtım (Kategori 9)
  • Satılan ürünlerin kullanımı (Kategori 11)
  • Yatırımlar (Kategori 15) — bankalar ve sigorta için belirleyici

Kapsam 3 emisyonu çoğu kurumda toplam ayak izinin %70-90'ını oluşturur. Denge360'ın Tedarikçi Portalı modülü bu veriyi tedarikçilerden şifresiz, HMAC imzalı bağlantılar üzerinden toplar.

Hangi gazlar ve GWP değerleri hesaba katılır?

Kyoto Protokolü çerçevesindeki 7 sera gazı izlenir:

  • CO₂ — Karbondioksit, GWP100 = 1 (baz değer)
  • CH₄ — Metan, GWP100 = 29,8
  • N₂O — Diazot monoksit, GWP100 = 273
  • HFC ailesi — Hidroflorokarbonlar, GWP100 = 1.430 (HFC-134a) ... 14.800 (HFC-23)
  • PFC ailesi — Perflorokarbonlar, GWP100 = 7.380 (CF₄) ... 12.400 (C₂F₆)
  • SF₆ — Kükürt hekzaflorür, GWP100 = 24.300
  • NF₃ — Azot triflorür, GWP100 = 17.400

Denge360 IPCC AR6 GWP100 değerlerini kullanır. Gaz bazlı emisyon dökümü ISO 14064-1 Mad. 9.3 uyarınca raporda yer alır.

Belirsizlik analizi ve veri kalitesi

Karbon ayak izi hesabının kendisi bir tahmindir; her bileşeni belirsizlik içerir. ISO 14064-1 ve IPCC 2006 yönergeleri belirsizliğin sayısal olarak raporlanmasını ister. Denge360'ta her veri kaynağına Veri Kalite Skoru (DQS 1–5) atanır:

  • DQS 5: Doğrudan ölçüm (faturalandırılmış sayaç, tartım) — belirsizlik yaklaşık ±2%
  • DQS 4: Hesaplanmış (faktör + aktivite verisi, ulusal istatistik) — ±10% civarı
  • DQS 3: Sektörel ortalama — ±20% civarı
  • DQS 2: Benzer kuruluş verisi — ±35% civarı
  • DQS 1: Varsayım veya tahmin — ±50% civarı

Toplam belirsizlik IPCC 2006 Vol. 1 Ch. 3'te tanımlı RSS (Root Sum of Squares, kök karelerin toplamı) yöntemiyle birleştirilir. Sonuç tek bir sayı değil, güven aralığı olarak raporlanır: örneğin "1.554 tCO₂e ± 4,7%".

Önemlilik (materiality) değerlendirmesi

ISO 14064-1 Mad. 6.4 ve KGK TSRS Mad. 8 uyarınca yapılır. Yapılandırılabilir önemlilik eşiği (varsayılan %3) ile her emisyon kategorisinin payı toplamla karşılaştırılır; eşik altındaki kategoriler düşürülür. Sektörel veya stratejik gerekçeyle bir kategoriyi yine önemli olarak işaretlemek istediğinizde açıklama yazmadan kayıt geçmez; manual override audit log'a düşer.

Bağımsız denetim ve TSE Geçerli Kılma

Karbon ayak izi raporu, KGK GDS 3000 (sınırlı güvence) veya GDS 3410 (makul güvence) çerçevesinde bağımsız denetime tabidir. TS EN ISO 14064-1 uyumu için Türk Standardları Enstitüsü (TSE) Geçerli Kılma denetimi yapılır.

Denge360, denetçiye tek kullanımlık HMAC imzalı erişim tokenı (7 gün geçerli) verir. Denetçi salt okunur erişimle aynı veriyi inceler, kontrol listesi üzerinden ilerler, gözlem ve uyumsuzluk kaydı açar. Çok sayfalı Excel kanıt paketi tek tıkla indirilir; her hesap için aktivite verisi, kullanılan faktör, faktör kaynağı, GWP değeri ve değişiklik geçmişi (audit log) sayfalara dağıtılır.

İlişkili kaynaklar

ESG raporlamanın geniş çerçevesi için ESG Raporlama Yazılımı sayfasına; tüm Denge360 modüllerinin detayı için Özellikler sayfasına; mevzuat dayanakları için Mevzuat sayfasına bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Karbon ayak izi yazılımı hakkında

Karbon ayak izi yazılımı nedir?

Karbon ayak izi yazılımı; kurumun Kapsam 1 (doğrudan), Kapsam 2 (satın alınan enerji) ve Kapsam 3 (değer zinciri) sera gazı emisyonlarını ISO 14064-1 metodolojisi ile hesaplayan, raporlayan ve bağımsız denetime hazırlayan kurumsal yazılımdır. CO₂, CH₄, N₂O ve F-gaz ailesi için ayrı kütle takibi yapar.

Karbon ayak izi hesabı yapay zekayla mı, formülle mi yapılır?

Karbon ayak izi hesabı standartlaştırılmış formüllerle yapılır: aktivite verisi × emisyon faktörü = emisyon. Yapay zekanın katkısı veri doğrulama ve anomali tespiti gibi yardımcı işlerle sınırlıdır. Denge360 ISO 14064-1 Tier 1 metodolojisini kullanır; her hesabın formülü ekrandan görülebilir.

Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonları arasındaki fark nedir?

Kapsam 1 doğrudan emisyondur: kurumun sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan çıkar (yakıt yakımı, soğutucu sızıntısı, proses emisyonu). Kapsam 2 satın alınan elektrik, ısı veya buharın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyondur. Kapsam 3 değer zincirindeki tüm diğer dolaylı emisyonlardır: tedarikçi, ulaşım, atık, çalışan seyahati, ürün kullanımı vb.

Hangi emisyon faktörleri kullanılıyor?

Denge360 Türkiye spesifik faktörler için TEİAŞ yıllık şebeke emisyon faktörünü, yakıtlar için DEFRA katsayılarını (motorin, benzin, LPG, kömür), F-gazları için IPCC AR6 GWP100 değerlerini ve soğutucu sızıntı faktörlerini (R-410A, R-134a, R-404A, R-407C, R-507A) kullanır. Faktör güncellemeleri otomatiktir; her hesap kullanılan faktörün yılını saklar.

GWP nedir?

GWP (Global Warming Potential, Küresel Isınma Potansiyeli) bir sera gazının CO₂'ye eşdeğer iklim etkisidir. IPCC AR6 GWP100 değerleri: CO₂=1, CH₄=29,8, N₂O=273, SF₆=24.300. Karbon ayak izi hesabında her gaz kütlesi GWP ile çarpılarak tCO₂e (ton CO₂ eşdeğeri) cinsinden toplam emisyona çevrilir.

Veri Kalite Skoru (DQS) nedir?

DQS, ISO 14064-1 ve IPCC 2006 yönergelerine göre veri kaynağının güvenilirlik derecesidir. 1 (en zayıf, varsayım) ile 5 (en güçlü, doğrudan ölçüm) arası puanlanır. Belirsizlik hesabında DQS değeri kullanılır; düşük DQS yüksek belirsizliğe karşılık gelir.

Belirsizlik nasıl hesaplanır?

Her kategori için DQS'ye karşılık gelen belirsizlik yüzdesi (örn. DQS=5 için ±2%, DQS=1 için ±50%) kullanılır. Toplam belirsizlik, IPCC 2006 Vol. 1 Ch. 3'te tanımlı RSS yöntemiyle (kök karelerin toplamı) birleştirilir ve rapora aralık olarak yansır.

Kapsam 3 verisini tedarikçilerden nasıl topluyorsunuz?

Tedarikçilere şifresiz, tek kullanımlık HMAC imzalı davet bağlantısı gönderilir. Tedarikçi kayıt veya şifre açmadan formu doldurur. Sahte URL veritabanına ulaşmadan reddedilir. Varsayılan 90 gün geçerlilik, cron tabanlı e-posta hatırlatma.

Demo

Karbon ayak izi hesabını canlı görelim

30 dakikalık demo görüşmesinde kuruluşunuzun sektöründeki tipik kategorilerle örnek hesap kurar; emisyon faktörü seçimi, GWP dönüşümü, belirsizlik aralığı ve denetçi kanıt paketi üretimine kadar tüm akışı gerçek ekranlardan gösteririz.